නැතුවම බැරි බැටරි සහ එයින් සිදුවන පරිසර හානිය

බැටරි කියන්නේ ජීවිතයේ හැමෝටම වැදගත් දෙයක්. අද කාලේ නම් අපි පාවිච්චි කරන ලැප්ටොප්, ස්මාට්ෆෝන්, වල වගේම දැන් කාර් වලත් බැටරි එනවා. සෝලාර් පද්ධති වලට, විදුලියෙන් දුවන කාර් වලට විශාල පරිමාණයේ බැටරි පද්ධති පාවිච්චි වෙනවා. මේ බැටරි දැන් ඉස්සරට වැඩිය තාක්ෂණිකව දියුණුයි. ඒවා වැඩි කාලයක් පාවිච්චි කරන්න පුලුවන් වගේම අනතුරුදායක බවිනුත් සාපේක්ෂව අඩුයි. ඒත් මේ බැටරි පාවිච්චිය කියන්නේ පරිසරයට හානිවෙන වැඩක්. අපි ඒ ගැන ටිකක් බලමු.

 

1. ටිබෙට් වල බැටරි නිසා හානියට පත් ජීවීන්

2016 මැයි මාසෙදි ටිබෙට් රටේ යැක් ගවයෝ වගේම ටැගොන් පළාතේ ගංගාවේ මාළුන් මැරෙන්න ගත්තා. ගංගාවට විෂ ද්‍රව්‍ය එකතු වීම තමයි මේකට හේතුව විදිහට දැක්කේ. ඒ ගැන මිනිස්සු පාරට බැහැලා උද්ඝෝෂණ කරන්නත් ගත්තා. පස්සේ බැලින්නම් මේක ලිතියම් කැණීම් කරන තැනක ඇති වූ කාන්දුවක් නිසා සිදුවූවක්. පහුගිය කාලේ ලිතියම් බැටරි වල භාවිතාව වැඩි වීමත් එක්ක මේ ලිතියම් කැණීම් එම පළාතේ වැඩි වුණා. ඒ එක්ක ඉල්ලුමට සැපයුම දෙන්න කැණීම් කරන පතල් ගාණත් වැඩි වුණා. ඒ අනුව බැටරි හදන්න ගන්න අමුද්‍රව්‍ය ලබාගන්න කරන කැණීම් වලිනුත් සුවිසල් පාරිසරික හානියක් ලෝකෙට වෙනවා. ලිතියම් කියන්නේ කැණීම් කරලා එකපාර නිස්සාරණය කරන්න පුළුවන් දෙයක් නෙමෙයි, වතුරේ තියලා කාලයක් ගත කරලා තමයි ලිතියම් නිස්සාරණය කරගන්න වෙන්නේ. ඒකත් එක්ක ඒ අපජලය මගින් මිනිසුන්ට, සතුන්ට, පරිසරයට හානි වෙන්න ඉඩ තියෙනවා.

 

2. අලුත් තාක්ෂණයට අවශ්‍ය වෙන අමුද්‍රව්‍ය

සූර්ය බලශක්තිය ගබඩා කිරීමට මේ බැටරි වර්ග යොදාගන්නවා. ටෙස්ලා ​ආදී මුලුමනින්ම බැටරි බලයෙන් දුවන කාර් එහෙමත් දැන් තියෙනවා. අපේ රටෙත් නිසාන් ලීෆ් මොඩල් එක එහෙම ඒ විදිහට ජනප්‍රිය වුණා. එතනදි විදුලිය යොදාගන්න නිසා පොසිල ඉන්ධන භාවිතය අඩු වෙලා, දුම අඩුවෙලා, වායුගෝලයට එමගින් හොඳ බලපෑමක් එනවා කියලා කියනවා. ඒත් ඇත්තටම ඔය විශාල කාර් වල බැටරි වලට අවශ්‍ය මූලද්‍රව්‍ය සොයාගන්න කරන කැණීම් අනෙක් පැත්තෙන් පරිසරයට විශාල හානියක් කරනවා. ටෙස්ලා කාර් එකේ එස් මාදිලියේ බැටරියට ලිතියම් පමණක් කිලෝග්‍රෑම් 12ක් උවමනා වෙනවා. ඒ අනුව වැඩි වැඩියෙන් සූර්ය පද්ධති, වැඩි වැඩියෙන් විදුලි කාර් නිමවෙන විට ඒ සඳහා අවශ්‍ය බැටරි නිපදවන්න විශාල වශයෙන් මේ ලිතියම් වැනි ලෝහ වර්ග කණින්න පටන් අරගෙන තියෙනවා. ලිතියම් විතරක්ම නෙමෙයි, මේ බැටරි වලට අවශ්‍ය නිකල් සහ කොබෝල්ට් සපයා ගන්න වෙන්නෙත් අපේ පෘථිවි ගෝලයේ කොහේ හෝ කරන කැණීම් වලින්ම තමයි.

 

3. ඉඩම් පුරවන්නට බැටරි ගැනීම නිසා වෙන හානිය

අපේ රටේ බොහෝවිට කුණු වලට සිද්ද වෙන්නේ කොහේ හරි ඉඩමකට ගොඩ ගැහෙන්න. ඒ විදිහට ගොඩ ගැහෙද්දි තවමත් මේ පොලිතින්ය, මේ බැටරිය, මේ ඕගනික්ය කියලා වෙන් වෙන්නේ ඉතා කලාතුරකින්. ඒ වෙන් වුණත් ඕගනික් නොවන කැටගරි එකට බොහෝවිට මේ බැටරිත් ඇතුළත් වෙනවා. මේ ලිතියම් අයන්, කොබෝල්ට් සහ පැරණි අලුත් ඔක්කොම බැටරි ජාති අවසානයේ නවතින්නේ එකම කුණු ගොඩක. මේ කුණු ගොඩ අස්සේ තියෙන බැටරි වල තියෙන අහිතකර ලෝහ හෙමිහිට ඒ කුණු ගොඩ දිගේ වරුසාවට සහ භූගත ජලයේ බලපෑමට අවට තියෙන ජල පද්ධති වලට එකතු වෙනවා. ඒවා ජල මූලාශ්‍ර හරහා පරිසරයට එකතු වෙලා, ජල ගෝලයට, පසට සහ වාතයට එකතු වෙලා මිනිසුන්ට පීඩාවන් ගෙන දෙනවා.

 

4. සෞඛ්‍යමය ගැටළු

ඊයම්, කොබෝල්ට් වැනි බැටරි වල අන්තර්ගත රසායනික බොහොමයක් අපේ සිරුරට හානි කරනවා. පසුගිය කාලේ රජරට වකුගඩු රෝගයටත් ඒ පළාතේ ඇති ආසනික් හේතු වෙන බවට මතයන් පළ වුණා. ඒ විදිහට මේ බැටරි වල තිබෙන අහිතකර ලෝහ වර්ග ජලය හරහා අපේ වගාවන් වලටත් එකතු වෙන්නට පුළුවන්. කඳුකර පළාත් හරහා ගලා එන ජල මූලාශ්‍ර පාවිච්චි කරන අපේ වගේ රටවලටත් මේ බලපෑම් දැඩිව තියෙනවා. මූලික වශයෙන් ජලයට අමතරව මාළු ගොවිපල, සතුන් හරහා වගේම අපි ආහාරයට ගන්නා බත් හරහාත් මේ අහිතකර මූලද්‍රව්‍ය අපේ බඩට යන්න පුළුවන්කම තියෙනවා.

 

5. රීසයිකල් ගැටළුව

ටෙස්ලා කාර් ගත්තොත් ඒ බැටරි වලට නියමිත ආයුකාලයක් තියෙනවා. ලංකාවට ආපු ඉලෙක්ට්‍රික් කාර් එක ගත්තොත් ඒකේ තියෙන ලිතියම් බැටරි අවුරුදු පහකින් වගේ මාරුකරන්න වෙන අවස්ථා වැඩියි. ඒ අනුව කිලෝමීටර ලක්ෂ තුන හතරක් යද්දි මේ ඉලෙක්ට්‍රික් බැටරි මාරුකරන්න වෙනවා. මේ සෙතේම කාර් වගේම සෝලා සිස්ටම්, මොබයිල් ෆෝන්, ටැබ්ලට්, ලැප්ටොප් බැටරි වලට වෙනවා. රීසයිකල් කරනවාය කියලා කිව්වත් ලෝකයේ තිබෙන බැටරි වලින් 99%ක්ම රීසයිකල් නොවී කෙලින්ම කුණු ගොඩවල් වලට බැර වෙනවා. මේ කුණු ගොඩවල් වලට යන ලිතියම් බැටරි එක අතකින් පුපුරණ ද්‍රව්‍ය විදිහට ක්‍රියාකරනවා. කුණු අස්සේ සැඟවිලා තියෙන මේ බැටරි පුපුරලා ගිනි ගත් අවස්ථාත් ලොව පුරා වාර්තා වෙලා තියෙනවා.

 

6. පරණ බැටරි රීසයිකල් කිරීමේ වියදම

මේ පැරණි බැටරි රීසයිකල් කරනවා කියන්නේ ලොකු වියදමක්. ඒ, ඒ බැටරි වල තිබෙන කොබෝල්ට්, ලිතියම්, ඊයම් වැනි ලෝහ වෙන් කරගෙන, ඉන් පසු ඒවා වෙනම වෙනම ලබාගැනීම කළ යුතු වෙන නිසයි. ඒක වියදම් අධික වැඩක්. මේ ක්‍රියාදාමය අවසානයේ වුණත් ඒ අහිතකර දේවල් වලින් ගන්න පුළුවන් ප්‍රයෝජන සීමා සහිත වෙනවා. තඹ කොටස් ලබාගත හැකි නම් තඹ වලට ලැබෙන අධික මිල නිසා ඒ කොටස් නැවත විකුණන්න පුළුවන්. ඒත් ඇලුමිනියම්, ප්ලාස්ටික් සහ වෙනත් භාවිතා කළ ලෝහ වර්ග ආදියෙන් එතරම් ලොකු ප්‍රයෝජනයක් ලබාගන්න විදිහක් නැහැ. රීසයිකල් කරන ක්‍රියාදාමයට යන මුදල රජයට හෝ කසල කළමනාකරණය කරන පාර්ශව විසින්ම දරන්නට වෙනවා. දැනට අලුතින් එන ලිතියම් අයන්, ලිතියම් පොලිමර් ආදී බැටරි රීසයිකල් කරන්නට අපහසු වුණත් පැරණි කාර් බැටරි ලෙස හැඳින්වූ ලෙඩ් ඇසිඩ් බැටරි නම් ලොවපුරා සාර්ථකව රීසයිකල් කිරීම සිදු වෙනවා.

 

7. බැටරි නවීකරණය කිරීම

බැටරි නිපදවීම කියන්නේ දැන් දියුණු තාක්ෂණය පාවිච්චි කරන කර්මාන්තයක්. ටෙස්ලා සමාගම බැටරි නිපදවීමේදී පමණක් නෙමෙයි, බැටරි නිපදවීමට අමුද්‍රව්‍ය සපයාගැනීමේදීත් වඩාත් පරිසර ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද පාවිච්චි කරන්නට සූදානම් වෙනවා. දැන් එන ලිතියම් අයන්, ලිතියම් පොලිමර් ආදී බැටරි වල ආයුකාලය වැඩියි. ඒ වගේම හොඳ සේවාවක් ඒ බැටරි වලින් ලබාදෙන්නට තාක්ෂණය සමත් වෙලා තියෙනවා. ඒ අනුව එක් බැටරියක් කාර්යක්ෂමව වැඩි කලක් පාවිච්චි කරන්නට අවශ්‍ය වටපිටාව දැන් සැකසෙමින් යනවා.

 

බැටරි වලින් යම් පරිසර හානියක් වෙනවා කියලා අපිට බැටරි භාවිතා නොකර ඉන්න බැහැ. ඒ නිසා බැටරි නිෂ්පාදනය, පාවිච්චිය වගේම බැටරි පරිසරයට බැහැර කිරීම ගැනත් අලුතින් හිතන්න වෙලා තියෙනවා. තාක්ෂණයේ දියුණුවත් එක්ක බැටරි වඩාත් පරිසර හිතකාමී විදිහට හසුරුවන්න ඉදිරියේදී අපිට අවස්ථාව ලැබේවි.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.